Het ICT-fiasco bij de Belastingdienst: Miljoenen verspild

De modernisering van de ICT-systemen bij de Belastingdienst geldt als een schoolvoorbeeld van hoe de overheid belastinggeld verspilt. Ondanks investeringen van honderden miljoenen zijn veel projecten mislukt of stopgezet. Dit artikel onderzoekt hoe het zover kwam.

Achtergrond: Waarom moest de ICT worden vernieuwd?

De Belastingdienst werkt met een wirwar van oude systemen, sommige zelfs nog uit de jaren ’80, geschreven in programmeertalen als COBOL. Deze systemen zijn inflexibel, duur in onderhoud en sluiten slecht aan op moderne eisen. De overheid startte daarom meerdere ICT-moderniseringsprojecten, met als doel:

Betere gegevensuitwisseling
Lagere beheerkosten
Minder handmatig werk
Snellere en betrouwbaardere dienstverlening

Wat ging er mis?

1. Gigantische kosten, minimale resultaten

De Algemene Rekenkamer rapporteerde in 2017 dat de Belastingdienst honderden miljoenen heeft uitgegeven aan vernieuwing, maar dat veel projecten vertraagd zijn of zelfs zijn stopgezet. Het programma ETPM, bedoeld voor belastingheffing en toeslagen, werd beëindigd na meer dan €203 miljoen aan kosten.

2. Verouderde systemen blijven in gebruik

Meer dan de helft van de ICT-systemen is nog steeds verouderd. Sommige zijn zo oud dat het aanpassen van een belastingtarief jaren kan duren. Dat blijkt uit een onderzoek van Tweakers.net.

3. Slechte regie en sturing

De Rekenkamer en de parlementaire commissie-Elias wezen erop dat veel projecten mislukten door gebrek aan centrale aansturing en onvoldoende kennis bij ambtenaren. De overheid overschatte haar eigen ICT-capaciteiten en koos vaak voor onrealistische deadlines.

4. Bezuinigen én moderniseren tegelijk

Ondanks alle plannen kreeg de Belastingdienst te maken met bezuinigingen. Volgens een analyse van ESB (2024) groeide het budget voor de dienst nauwelijks, terwijl het aantal taken en belastingopbrengsten fors toenam.

Enkele cijfers op een rij

Totaal begroot ICT-moderniseringsbudget: ruim €2,3 miljard
Project ETPM stopgezet na €203 miljoen
Meer dan 50% van systemen is verouderd
Minstens 60% van vernieuwingstrajecten is vertraagd of mislukt

Gevolgen

De gevolgen zijn groot. De Belastingdienst blijft afhankelijk van dure legacy-systemen. Medewerkers hebben soms vijf systemen nodig om één aangifte te verwerken. Ook burgers merken het: van onduidelijke toeslagen tot haperende communicatie.

Kritische reflectie

Dit dossier laat zien hoe kwetsbaar de overheid is in het aansturen van grootschalige technologische vernieuwing. De combinatie van politieke druk, gebrek aan IT-kennis en gebrekkige controle leidt tot miljardenverspilling zonder resultaat.