Een maatschappelijke tegenprestatie voor werklozen en statushouders: goed idee voor Nederland?

In Hongarije is het al jaren de norm: mensen die langdurig werkloos zijn, kunnen in aanmerking komen voor een uitkering – maar daar staat dan wel een maatschappelijke tegenprestatie tegenover. Ze worden bijvoorbeeld ingezet voor het schoonmaken van straten, onderhoud van parken of andere werkzaamheden in de openbare ruimte. Geen luxe, geen gemak, maar wel een systeem waarin je iets terugdoet voor de samenleving. Zou dit ook in Nederland kunnen werken?

Nederland: een genereus vangnet

Ons sociale vangnet is gul. Wie zijn baan verliest of überhaupt niet werkt, kan rekenen op een uitkering, toeslagen, zorgtoeslag, en in sommige gevallen huurtoeslag. In 2023 lag de bijstandsuitkering voor een alleenstaande boven de 1.100 euro per maand. Dat is geld dat betaald wordt door werkende Nederlanders, die soms zelf nauwelijks meer overhouden dan iemand met een uitkering.

Daarnaast is er een ander punt dat maatschappelijk begint te schuren: de opvang van asielzoekers en immigranten. Volgens officiële cijfers kost de opvang van één vluchteling of immigrant al snel €71 per dag – dat is ruim €2.100 per maand. Terwijl deze mensen vaak (nog) niet mogen werken zolang hun procedure loopt, worden ze volledig verzorgd, inclusief onderdak, eten, medische zorg en begeleiding.

Waarom geen tegenprestatie?

Waarom zouden we deze mensen, die nu buiten het arbeidsproces staan, niet inzetten voor maatschappelijk nuttige taken? Denk aan:

Opruimen van zwerfafval
Helpen in zorginstellingen of kringloopwinkels
Klein onderhoud in buurten en wijken
Assistentie bij evenementen of lokale initiatieven

Niet als straf, maar als logische maatschappelijke tegenprestatie. Je ontvangt geld of onderdak? Dan draag je – binnen je mogelijkheden – bij aan de samenleving. Dit principe geldt in veel gezinnen, waarom zou het niet gelden op landelijk niveau?

Werkstages bij bedrijven

Een andere optie: onbetaalde werkstages bij bedrijven. Voor mensen met een uitkering of zonder werkvergunning kan dit een manier zijn om ervaring op te doen, structuur te hebben en integratie te bevorderen. Bedrijven profiteren van hulp, en deelnemers doen vaardigheden op die later kansen vergroten op de arbeidsmarkt.

Natuurlijk moeten er goede afspraken zijn over misbruik en arbeidsomstandigheden. Maar het principe is helder: meedoen, in plaats van aan de zijlijn staan.

Niet werken, maar wel betaald krijgen?

De huidige situatie zorgt bij veel Nederlanders voor frustratie. Mensen die hun hele leven hard hebben gewerkt, zien hoe anderen – zonder tegenprestatie – vergoedingen krijgen die weinig onderdoen voor het minimumloon. Dat is niet vol te houden, zowel financieel als moreel.

Door maatschappelijke taken of stages verplicht te stellen, slaan we meerdere vliegen in één klap:

Mensen blijven betrokken bij de samenleving.
De waarde van geld en arbeid wordt hersteld.
Er ontstaat meer draagvlak voor sociale ondersteuning.

Conclusie

Nederland kan leren van landen zoals Hongarije, waar uitkeringen en opvang hand in hand gaan met verantwoordelijkheid. Een tegenprestatie – in de vorm van maatschappelijk werk of een stage – is geen straf, maar een eerlijke manier om bij te dragen. Want wie geld of zorg krijgt van de samenleving, zou ook iets mogen teruggeven.